Dilbilimin Çalışma Alanları Nelerdir?


Dil insanlar arasında iletişim aracı olarak kullanılan; duygu ve düşüncelerin ses, şekil ve anlam bakımından her toplumda farklı şekillerde biçimlenmiş ortak kuralların yardımıyla başkalarına aktarılmasını sağlayan, seslerden örülü çok yönlü ve gelişmiş bir sistemdir. Dilbilim ise bu sistemi ve sistemin var olduğu ortamları her açıdan ele alan ve inceleyen bir bilim dalıdır. “Dilbilimdil yetisini ve doğal dilleri bilimsel açıdan inceler. Dilbilimin temel görevi, dilin betimlemesini yapmaktır. Bu betimleme, her türlü kuralcılıktan uzak, olguların salt gözlemine dayanır. Bu anlamda, dilbilim kesin (matematiksel) bir bilimdir: Bir nesnesi, bir alanı ve bir yöntemi vardır. Kısacası, dilbilim, dilin belli bir durumdaki oluşumunu inceler.” (Kıran, 2001)

Dilbilimin alanları mikro (micro) ve makro (macro) alanlar olarak ikiye ayırılır. Mikro alanlar dilbilimin ana alanlarıdır ve dil denilen sistemin yapılarını inceler. Makro alanlar ise dil ve bir başka disiplinin ilişkisini inceler. Mikro alanlar dilbilimin ana alanlarıdır ve dil denilen sistemin yapılarını inceler. Makro alanlar ise dil ve bir başka disiplinin ilişkisini inceler.

Dilbilimin Mikro Alanları
Mikro alanlarımızın belirli bir düzeni vardır. Dilbilim ve ana çalışma alanlarını bir çember şeklinde düşünecek olursak çemberin en ortasında ses bilgisi (phonology) vardır ve insanların kullandığı söylev/konuşma sesleri üzerinde çalışır. Sesbilim (phonetics) ise onu takip eder ve ses örüntüleri üzerinde çalışır, farklı dillerdeki farklı ses örüntülerini ve biçimlerini inceler. Sonrasında sırasıyla biçimbilim (morphology) gelir, kelimelerin yapısını inceler. Sözdizim (syntax), ise dillerdeki cümle kurma kurallarını inceler, sözcük sırası (word order) dâhil olmak üzere bir dilde cümlelerin yapısını yöneten kuralları ele alır. Anlambilim (semantics), sözcüklerin ve/veya sözcük öbeklerinin anlamına ve anlam ilişkisine dair mantık çerçevesinde açıklamalar yapar ve son olarak mikro alanlardan edimbilim (pragmatics), iletişimde dil kullanımını, tümcelerle bağlam ve durumlar arasındaki ilişkileri inceler. Bu dallar hep birlikte çemberin alalarını oluşturur.

Dilbilimin Makro Alanları
Dilbilim mikro alanların dışında birçok disiplinler arası (makro) alanları da inceler. Mikro alanlarımızın aksine makro alanların belirli bir sıralaması yoktur. Bu alanları çemberin en dış halkası olarak düşünebiliriz. Bu alanlar; ruhdilbilim (psycholinguistics), toplumdilbilim (sociolinguistics), uygulamalı dilbilim (applied linguistics), bilgisayar dilbilimi (computational linguistics), üslupbilim (stylistics), antropolojik dilbilim (anthropological linguistics), dil felsefesi (philosophical linguistics), dil-dilbilim tarihi (historical linguistics), tipoloji-tiplendirme (linguistic typhology), bilişsel dilbilim (cognitive linguistics), nörodilbilim (neurolinguistics), söylem çözümlemesi (discourse analysis), derlem dilbilim (corpus linguistics), sözlükbilim (lexicography), çeviribilim (translating and interpreting), matematiksel dilbilim (mathematical linguistics) ve adli dilbilimdir (forensic linguistics).

Not: Makale yazılırken bu kaynaktan yararlanılmıştır.