Dil Nedir? Dilbilim Nedir?

Dil Nedir

Dil, insanların, duygularını ve düşüncelerini bildirmek için kullandıkları bir iletişim aracıdır. Dilbilim bakış açısıyla dil, insanların birbirleriyle anlaşmasını sağlayan, kendine özgü kuralları olan ve bu kurallar çerçevesinde gelişen, temeli bilinmeyen zamanlara dayanan seslerden örülü bir sistemdir. Türkiye’nin yetiştirdiği en önemli dilbilimcilerinden biri olan Doğan Aksan, dili şu şekilde tanımlar: Dil, düşünce, duygu ve isteklerin, bir toplumda ses ve anlam yönünden ortak öğeler ve kurallardan yararlanılarak başkalarına aktarılmasını sağlayan, çok yönlü, çok gelişmiş bir dizgedir.”

Dilbilim Nedir

Dilbilim, sözlük anlamıyla, dillerin yapısını, gelişmesini, dünyada yayılmasını ve aralarındaki ilişkileri ses, biçim, anlam ve cümle bilgisi bakımından genel veya karşılaştırmalı olarak inceleyen bilim dalıdır. Dilbilim, dilin yapısı ve işleviyle ilgilenir. Her dilin kendine özgü ses dizgesi, söz varlığı ve dil bilgisi kuralları vardır. Dilin bu yönleri, dilbilim ve ilgili dallarında incelenir. Belli başlı dilleri incelediği gibi tüm dillere veya dil gruplarına özgü genel özellikleri de inceler. Dilbilimin dilin özelliklerini incelediği temel alanları şunlardır:

  • Sesbilim (Phonetics) ve Sesbilgisi (Phonology) sesleri inceler.
  • Biçimbilim (Morphology) kelimeleri inceler.
  • Sözdizim (Syntax) cümleleri inceler.
  • Anlambilim (Semantics) anlamı inceler.
  • Edimbilim (Pragmatics) ise dilin kullanıldığı bağlamı inceler.

Dilbilim, dili bilimsel açıdan inceler. Dilbilimin ilgilendiği konular şunlardır:

  • İnsandaki dil yetisi nasıl ortaya çıkmıştır, beyindeki dil üretim mekanizması nasıl işler,
  • Dil nasıl edinilir ve nasıl öğretilir,
  • Dilin genel yapısı ve lisan temelinde (İngilizce, Almanca, Türkçe gibi) dil yapıları,
  • Dil, birbirimizle iletişim şeklimizi ve düşünce yapımızı nasıl etkiler,
  • Dilin yazılı ve sözlü olarak kullanımına yönelik genel kuralları ve/veya eğilimleri nelerdir, eğilimleri (yazılı dilin sözdizimsel görünümleri, yazılı metin türleri, konuşma türleri, konuşma eyleminin görünümleri gibi),
  • Dil ve kültürün etkileşimi, dilin toplumsal değişkelere ve bireyin iletişimsel amaçlarına göre kullanımı,
  • Dilbilimin anadili öğretimi ve yabancı dil öğretimi gibi doğrudan dille ilgili olan alanlara sunduğu çalışma yöntemleri ve teknikleri.

Dilbilim, her ne kadar çokça bilinen bir bilim dalı olmasa da kapsamı oldukça geniş ve heyecan verici bir alan. Dilbilim özellikle son yıllarda psikoloji, sosyoloji, felsefe, eğitim, dil öğretimi, antropoloji, bilgisayar bilimi ve yapay zêka konularında sıkça başvurulan bir bilim dalı olmaya başlamıştır.

Not: Makale yazılırken bu kaynaktan yararlanılmıştır.

Fatma Yalçın tarafından yazılmıştır.